พระศิริโฉมของสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า

ความทรงพระศิริโฉมงามเลิศ ของสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
ตอนที่เจ้าชายออสคาร์ ดยุค ออฟ กอทแลนด์ สวีเดน เสด็จมาเยือนประเทศไทย แล้วทรงกล่าวชมถึงสมเด็จพระบรมราชินีของสยามประเทศไว้อย่างงดงาม
(ในช่วงเวลานั้นสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ยังทรงดำรงพระยศเป็น Queen ของประเทศเพียงพระองค์เดียวอยู่)
ในกลอนสังเกตพระอัชฌาสัยเจ้านาย ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงจำได้ จากที่เจ้านายในรัชกาลที่ ๔ ทรงจำไว้และท่องกันต่อ ๆ มา นั้น ในกลอน กล่าวถึงสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชเทวี เมื่อพระชันษาเพียง ๖ พรรษา ว่า “หน้าตาคมสัน องค์สว่าง”
และขณะเมื่อทรงดำรงพระอิสริยยศ พระบรมราชเทวี (ในสมัยนั้นคือ เอกอัครมเหสี หรือพระราชินี) เมื่อพระชันษาประมาณ ๒๒-๒๓ เจ้าชายออสคาร์ ดยุคออฟก๊อตแลนด์ แห่งสวีเดน เสด็จเป็นพระราชอาคันตุกะมาเมืองไทย เจ้าชายได้ทรงบันทึกในจดหมายเหตุรายวันของพระองค์ ตอนหนึ่งทรงเล่าถึงพระราชินี (Queen) ไทยเอาไว้ว่า
“…เราเดินผ่านท้องพระโรงใหญ่ ๆ หลายห้อง และห้องสวย ๆ อีกไม่น้อย จนผ่านสวนในร่ม ซึ่งมีน้ำตกเป็นสายจากถ้ำจำลองแล้ว จึงเข้าไปถึงห้องรับแขกของพระราชินีไทย ฉันแปลกใจเมื่อเข้ามาเผชิญหน้ากับผู้ที่มีรูปร่างอ้อนแอ้นบอบบาง อายุราว ๑๙ ปี แต่งกายคล้ายมหาดเล็ก แต่มีความคิดดีในการแต่งกายทำให้ดูงามหยดย้อยแสนหรูหราพระเจ้าแผ่นดินทรงแนะนำว่า เป็นพระมเหสีของพระองค์ เครื่องทรงของพระราชินี ซึ่งเข้ากับสิ่งแวดล้อมอย่างวิเศษสุดนั้น ประกอบด้วยฉลองพระองค์โบรเคด (ไหมยกดอก-จุลลดาฯ) สีทอง ๆ เงิน ๆ พอดีพระองค์ แขนเป็นจีบ ๆ ทำด้วยไหมทองมีจุดขาว มีแพรสีเขียวพันรอบพระองค์ ชายข้างหนึ่งพาดบนพระอังสาซ้ายอย่างหลวม ๆ ทรงสนับเพลาหรือผ้าทรง แบบเดียวกับที่ผู้ชายนุ่งเป็นสีน้ำเงินแก่กับทอง ทำให้ดูเครื่องแต่งพระองค์ประหลาด แต่สวยงามนี้ครบชุด โดยมีดุมเพชรเม็ดใหญ่ และเข็มกลัดเพชรกลัดตรึงไว้ รอบพระศอทรงสังวาลย์ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ประดับเพชรวูบวาบติดทับอยู่บนฉลองพระองค์ ท่านงามสะดุดตาที่สุดอยู่แล้ว ซ้ำยังเคลื่อนไหวพระอิริยาบถ ด้วยท่าทีที่เชื่อมั่นในพระองค์เอง กับมีพระรูปโฉมสมเป็นนางเอกในภาพที่งามวิจิตร บริวารของฉันซึ่งได้รับอนุญาตให้ตามฉันเข้าไปในที่นั้นด้วย ก็เช่นเดียวกับตัวฉัน คืองงงัน ซาบซึ้ง และปีติในสิ่งที่ได้พบเห็น โดยเฉพาะในพระราชินีที่งามเลิศ…”

พระรูปลงสี สมเด็จพระพันวสา อัยยิกาเจ้า
ข้อมูล เด็กชายทันทัน
ลงสีโดย เซบาสเตรียน พีท